اکالا یکی از پلتفرمهای کلیدی خرید آنلاین سوپرمارکتی در ایران است که مسیر تحول دیجیتال خردهفروشی را بهخوبی نشان میدهد؛ از یک ایده ساده در دل فروشگاههای زنجیرهای تا تبدیل شدن به پلتفرمی که امروز میلیونها ایرانی از آن برای خرید روزمره استفاده میکنند.
داستان شکلگیری؛ وقتی خردهفروشی سنتی وارد دیجیتال میشود
داستان اکالا در سال ۱۳۹۶ شروع میشود، زمانی که شرکت افق کوروش، یکی از بزرگترین زنجیرههای فروشگاههای خردهفروشی ایران، تصمیم گرفت پلتفرم خرید آنلاین کالاهای سوپرمارکتی را راهاندازی کند تا مشتریان بتوانند خرید روزمرهشان را با سرعت، راحتی و بدون نیاز به مراجعه حضوری انجام دهند. برند اکالا دقیقاً با همین هدف شکل گرفت: اتصال شبکه گسترده فروشگاههای فیزیکی به تجربه دیجیتال.
افق کوروش به عنوان یکی از زیرمجموعههای گروه صنعتی گلرنگ در سالهای ابتدایی بخش اعظم سهام اکالا را در اختیار داشت و با استفاده از قدرت خرید، شبکه توزیع قوی و انبارهای پراکنده توانست زیرساخت لجستیکی قابلتوجهی بسازد.
اما اکالا از ابتدا قرار نبود صرفاً ادامه نسخه آنلاین فروشگاه زنجیرهای باشد. با گذشت زمان و تغییر رفتار کاربران، این پلتفرم هویت مستقلتری پیدا کرد و سعی کرد خدمات فراتر از «فروش اینترنتی سوپرمارکت» ارائه دهد. تلاشهایی که بعدها به تغییر ساختار مالکیتی و توسعه محصول منجر شد.
استقلال از افق کوروش و تحول ساختاری
در مسیر رشد اکالا، یک نقطه عطف مهم، تغییر در ساختار مالکیت بود: تقریباً تمام سهام اکالا به شرکت نوآوران تجارت الکترونیک هستی واگذار شد. شرکتی که مالک تپسی نیز هست و بخشی از گروه صنعتی گلرنگ به حساب میآید.
این اتفاق نشان میدهد اکالا در حال حرکت از «بازوی آنلاین یک فروشگاه زنجیرهای» به پلتفرمی مستقلتر با جهتگیری فناورانه و تجاری گستردهتر است. چیزی که تاثیر زیادی بر سرعت تصمیمگیری، جذب سرمایه و توسعه محصول داشته است.
این انتقال مالکیت همچنین اکالا را در رقابت مستقیمتر با پلتفرمهای آنلاین بزرگتر مثل اسنپ و دیجی کالا قرار داده است و استراتژی آن را از یک ابزار تککاناله به یک پلتفرم تجارت الکترونیک چندکاناله تبدیل کرده.
اکالا چیست و چه ارزشی خلق میکند؟
به زبان ساده، اکالا یک سوپرمارکت آنلاین است؛ اما تفاوتهای کلیدیاش با فروشگاه اینترنتی معمولی در شیوه ارائه، زنجیره تأمین و تجربه کاربری نهفته است:
- دسترسی به بیش از ۲۵۰۰ نقطه فروش فروشگاههای افق کوروش در بیش از ۲۰۰ شهر ایران که باعث میشود کالاها نزدیک به کاربر نگهداری شوند و سرعت ارسال افزایش یابد.
- قیمتگذاری رقابتی با استفاده از قدرت خرید زنجیره و تخفیفهای دورهای برای کالاهای اساسی.
- تجربه خرید یکپارچه آنلاین با امکان انتخاب کالا، پرداخت، و دریافت سریع در همان روز.
ارزش پیشنهادی اکالا در بازار ایران این است که خرید روزمره را نه فقط آنلاین، بلکه سریع، با کیفیت کنترلشده و قیمت مناسب ارائه میدهد؛ ترکیبی که برای بسیاری از خانوادهها در شهری مثل تهران تا شهرهای میانه اهمیت حیاتی دارد.
مدل کسبوکار اکالا؛ از توزیع محلی تا لجستیک دیجیتال
اگر بخواهیم مدل کسبوکار اکالا را دقیق و از دید مدیریت تحلیل کنیم، میبینیم چند لایه اصلی دارد:
۱) زنجیره تأمین و قدرت خرید
وجود شبکهی فروشگاههای فیزیکی افق کوروش باعث شده اکالا کالا را در مناطق نزدیک به مشتری داشته باشد و این خود باعث سرعت ارسال و کاهش هزینههای لجستیک میشود. این ارتباط باعث شده اکالا بتواند در قیمت و موجودی رقابتی عمل کند.
۲) عرضه مستقیم کالا از نزدیکترین فروشگاهها
مشابه برخی مدلهای نوین در جهان، اکالا سفارش را از نزدیکترین مرکز توزیع یا فروشگاه سطح شهر ارسال میکند، که باعث کاهش زمان تحویل به مشتری و افزایش رضایت او میشود.
۳) درآمد از فروش و سرویسهای تکمیلی
درآمد اکالا عمدتاً از حاشیه سود فروش کالا و تخفیفهای همکاری با تامینکنندگان و شرکتهای پخش تأمین میشود. همچنین برخی خدمات ارزشافزوده (کوپن، پیشنهادات ویژه، پروموشنهای تخفیفی) باعث افزایش تکرار خرید و درآمد میشوند.
استراتژی ورود به بازار و توسعه
نقطه قوت اکالا در استراتژی ورود به بازار این بود که از منبع عملیاتی موجود استفاده کرد:
بر خلاف فروشگاههای اینترنتی که از صفر شبکه تأمین میسازند، اکالا زنجیره فیزیکی گستردهای داشت که آمادهی پشتیبانی از فروش آنلاین بود. این به آن معنا بود که اکالا میتوانست سریعتر از رقبا در بسیاری از شهرها فعال شود و سرعت ارسال و تنوع کالا را بهعنوان اولویت عرضه کند.
در سالهای بعد، اکالا با تطبیق تجربه دیجیتال با استانداردهای فروشگاههای افق کوروش توانست جایگاه خود را تثبیت کند و سپس به سمت توسعه محصولاتی چون:
- ابزار جستجوی هوشمند
- پیشنهادات شخصیسازیشده
- تجربه پرداخت یکپارچه
- و کدهای تخفیف پویا
حرکت کند که همگی در تجربه کاربری مؤثر باشند.
مقایسه اکالا با رقبا؛ اسنپمارکت و دیجیکالا جت
بازار سوپرمارکتهای آنلاین در ایران در چند سال اخیر به یکی از رقابتیترین بخشهای تجارت الکترونیک تبدیل شده است. رقبا اصلی اکالا عبارتاند از:
- اسنپمارکت: بخش سوپرمارکتی اسنپ، که از شبکه قدرتمند پیک و اپلیکیشن پرکاربر اسنپ بهره میبرد و امکاناتی چون ارسال سریع و تخفیفهای جذاب دارد.
- دیجیکالا جت: بازوی سوپرمارکتی دیجیکالا که قابلیت اتصال به انبارهای گسترده و ابزارهای لجستیکی حرفهای را دارد و مزیت بزرگی در پوشش شهرها و تنوع کالا دارد.
در گزارشهای تحلیلی بازار ایران، اشاره شده که تنور رقابت در سوپرمارکتهای آنلاین داغ است و اکالا حتی در برخی روزها با ثبت بیش از ۲۴۶ هزار سفارش در یک روز، از اسنپمارکت پیشی گرفته است — نشانهای از سهم قابل توجه اکالا در این بازار.
بازار فروش آنلاین مواد غذایی و کالاهای تندمصرف در ایران نیز در حال رشد است و طبق تحلیلهای جهانی، سهم فروش آنلاین این بخش از بازار خردهفروشی در ایران پیش از ۱۰٪ بوده و در سالهای آینده افزایش مییابد.
سهم از بازار؛ مرزبندیها و اندازهگیری تقریبی
اگرچه آمار رسمی و دقیق درباره سهم بازار هر یک از سوپرمارکتهای آنلاین در ایران منتشر نمیشود، اما برخی تحلیلها نشان میدهند بازار تقاضای خرید آنلاین کالاهای سوپرمارکتی در حال رشد سریع است و مجموع فروش این پلتفرمها سهم معناداری در کل بازار خردهفروشی پیدا کردهاند.
در همین بازار رقابتی، اکالا با استفاده از شبکه فروشگاههایش، پوشش جغرافیایی گسترده و تجربه کاربری مناسب، یکی از سه بازیگر اصلی به شمار میرود و در روزهای پربار حتی از اسنپمارکت پیشی گرفته است. موضوعی که نشاندهندهی قدرت اکالا در بخش سوپرمارکت آنلاین است.
چالشها و چشمانداز آینده
هرچند اکالا در بسیاری از شاخصها موفق بوده، اما با چالشهایی هم روبروست:
- فشار بر سودآوری ناشی از رقابت قیمت و تخفیفهای مداوم
- نیاز مداوم به توسعه لجستیک برای افزایش سرعت ارسال
- ادغام دادههای فروشگاههای فیزیکی و آنلاین برای تحلیل هوشمندتر مشتری
با این حال، چشمانداز آینده برای اکالا روشن است:
از یک سو افزایش سهم بازار در مناطق شهری و روستایی و از سوی دیگر توسعه خدمات مکمل مثل سفارش در لحظه، پیشنهادات AI محور و انبارهای شهری کوچک که توانایی رقابت با بازیگران بزرگتر را بیشتر میکنند.
جمعبندی
اکالا نمونهای است از چگونه یک برند خردهفروشی سنتی میتواند در عصر دیجیتال تبدیل به یک پلتفرم فناوریمحور شود. این تحول نه فقط بهخاطر فناوری، بلکه بهدلیل استراتژی هوشمند ورود به بازار، استفاده از شبکه توزیع فیزیکی و تجربه مشتریمحور بوده است.
مسیر اکالا از حضور در شبکه فروشگاههای افق کوروش تا رقابت مستقیم با اسنپمارکت و دیجیکالا جت، نشاندهندهی تحول خردهفروشی در ایران است: تجربهای که میتواند الگوی نسل بعدی کسبوکارهای ترکیبی «فیزیکی + دیجیتال» باشد.
