باسلام (Basalam) یکی از جالبترین پدیدههای کسبوکاری چند سال اخیر ایران است. استارتاپی که تلاش کرده بازار دیجیتال را نه به شکل فروشگاه آنلاینِ سنتی، بلکه به صورت بازار اجتماعی (Social Marketplace) بازتعریف کند. بازاری که فروشنده و خریدار را مستقیم «به هم وصل» میکند و در فرایند خرید و فروش، روایت، اصالت و ارتباط انسانی را هم وارد تجربه آنلاین میکند.
از ایده تا اجرا: شکلگیری میدانِ داستانها
داستان باسلام از سالها قبل از راهاندازی رسمیاش شروع شد. ایده اولیه در ذهن بنیانگذاران از اوایل دهه ۹۰ شکل گرفت، اما این ایده تا زمانی که به یک «نقطه حقیقی در تجربه بازار ایرانی» متصل نشد، سرانگیخته باقی ماند.
بر اساس روایتهایی منتشرشده از تیم باسلام، تحول فکری پروژه زمانی آغاز شد که تیم مؤسس در سفری به روستای صیدآباد با فردی به نام «بیبیقمر» آشنا شدند. زنی که شالهای باکیفیت دستبافت تولید میکرد اما هیچ راهی برای فروش آنها نداشت. همانجا بود که تیم فهمید فرصت بسیار بزرگتری جلوی چشمشان گذاشته شده:
بازاری که محصولات اصیل ایرانی را از قلب روستاها و کارگاههای کوچک به تمام ایران برساند.
در آبان ۱۳۹۵، این ایده عملیاتی شد و باسلام رسماً وارد بازار دیجیتال شد. اولین نسخه از پلتفرم، که شبیه یک مارکتپلیس مولتیوندور بود، با چند غرفه محدود و محصولاتی متنوع راهاندازی شد. رشد سریع اولیه — از ۴۷ غرفه در پایان اولین سال تا بیش از هزار غرفه در پایان سال دوم — نشان داد که این مدل توانسته نیاز پنهان در بازار ایران را نشانه بگیرد.
بنیانگذاران؛ ایدهپردازی با ریشه در تجربه واقعی
باسلام را محمدرضا آقایا همراه با چند دوستش راهاندازی کرد، مسیری که از دغدغههای اجتماعی و اقتصادی آغاز شد و بعدها به یک کسبوکار فناورانه بدل شد.
آقایا از همان ابتدا استراتژی باسلام را چنین تعریف کرد:
«باسلام باید تسهیلکننده دسترسی مستقیم فروشنده خرد به بازار باشد، بدون اینکه واسطههای سنتی و هزینههای اضافی، ارزش تولیدکنندگان را از بین ببرند.»
در سالهای بعد، تیم باسلام توانست با توسعه تیم فنی و تخصصی، پلتفرمی مستقل و قابلگسترش طراحی کند که از همان سالهای نخست رشد را آغاز کرد و به تدریج محصولات، غرفهها و جامعه کاربران را خیلی سریع گسترش داد.
مدل کسبوکار باسلام؛ «بازار اجتماعی» نه فقط «فروشگاه»
مدل کسبوکاری باسلام ریشه در تسهیم ارزش مستقیم دارد — ارزش اقتصادی از تولیدکننده به خریدار منتقل میشود، بدون اینکه واسطههای متعدد ارزش را کاهش دهند. این مدل برخلاف فروشگاههای اینترنتی سنتی (که محصول را ذخیره، بستهبندی و ارسال میکنند)، غرفهدار را صاحبِ تجربه فروش میکند.
در باسلام:
- هر فروشنده (غرفهدار) یک پروفایل مستقل دارد؛
- خودش قیمت، تصویر و توضیحات محصول را مدیریت میکند؛
- خودش آمادهسازی و ارسال را انجام میدهد؛
- و پس از فروش، تسویه حساب دریافت میکند.
درآمد باسلام از این مدل کسبوکار هم متکی به کمیسیون فروش است. این مدل نه تنها به پایداری درآمدی میانجامد، بلکه فروشندگان را نیز به رشد و توسعه فروش خود ترغیب میکند؛ چون هرچه فروشنده رشد کند، باسلام هم رشد میکند.
جایگاه در بازار ایران؛ مقایسه با رقبا
اگر بخواهیم موقعیت باسلام را در منظومه کسبوکارهای ایرانی تحلیل کنیم، مهم است آن را مقابل مثالهای بزرگتر قرار دهیم.
باسلام در مقایسه با دیجیکالا
دیجیکالا و انواع فروشگاههای آنلاین بزرگ، مدلهایش را بر مبنای تمرکز بر عملیات متمرکز (Centralized Operations) ساختهاند:
کالا جمع میشود، ذخیره میشود، قیمتگذاری میشود و تجربه خرید بر اساس استانداردهای سختگیرانه کنترل میگردد.
اما باسلام راه دیگری میرود:
- تمرکززدایی ارزش: ارزش در دست غرفهدار است، نه پلتفرم.
- فرصت برابر برای همه: روستا، شهر کوچک یا شهر بزرگ، همه میتوانند غرفه داشته باشند.
- داستان انسانی در خرید: مشتری نه فقط کالا میخرد، بلکه با داستان تولیدکننده ارتباط برقرار میکند.
مزیت این مدل برای بازار ایران واضح است:
این کشور دارای تولیدات خرد، صنایع دستی و محصولات بومی بسیار زیادی است که در سیستمهای فروش متمرکز نادیده گرفته میشود.
رشد و توسعه پلتفرم؛ از غرفههای محدود تا شبکه ملی
باسلام اکنون توانسته شبکهای وسیع از فروشندگان و محصولات بسازد. در گزارشهای اولیه، اشاره شده که در سالهای ابتدایی بیش از ۹۵۰ غرفه فعال و بیش از ۱۴ هزار محصول ثبت شده بود؛ این فقط شروع بود. بعدها این شبکه رشد بیشتری یافت و به هزاران غرفه در سراسر کشور رسید.
علاوه بر رشد کمی، باسلام در تعاملات اجتماعی بازار هم سرمایهگذاری کرد:
مشتریها میتوانند درباره محصولات نظر بدهند، از غرفهدار بپرسند و روایت خرید خود را با دیگران به اشتراک بگذارند. تجربهای شبیه بازارهای محلی سنتی که در فضای دیجیتال بازتولید شده است.
مزایای رقابتی باسلام
مزیت رقابتی باسلام را میشود در چند وجه کلیدی دید:
اصالت و روایت انسانی
برخلاف ابرپلتفرمهای فروش، باسلام تلاش کرده ریشهها، داستانها و تولیدکنندگان واقعی را به مشتری معرفی کند. چیزی که در بازارهای بزرگ معمول دیجیتال کمتر دیده میشود.
دسترسی مستقیم تولیدکننده به بازار
در حالی که فروشندگان خرد معمولاً در شبکههای توزیع سنتی یا فروشگاههای آنلاین بزرگ دیده نمیشوند، باسلام این مسیر را مستقیم کرده است.
اکوسیستم انسانی
باسلام فراتر از پلتفرم فروش، فضایی اجتماعی فراهم کرده که ارتباط مشتری و فروشنده واقعی است و تجربه خرید را معنیدارتر میکند.
چالشها و آینده باسلام
باسلام با وجود مزیتها و رشد چشمگیرش، با چالشهای جدیای هم روبهرو است:
یکی از مهمترین آنها سودآوری مستقیم است. گزارشهای مالی نشان دادهاند که در بازهای باسلام زیان خالص قابل توجهی داشته است، حتی با وجود رشد عددی در فروش و تعداد غرفهها.
چنین چالشهایی معمولاً در مارکتپلیسهایی دیده میشود که:
- سهم کمیسیون محدود دارند
- هزینه جذب کاربر و بازاریابی بالا است
- رقابت با بازیگران بزرگ دشوار است
برای عبور از این مرحله، باسلام باید به بهینهسازی مدل درآمدی، افزایش ارزش افزوده برای فروشندگان و گسترش تجربه مشتری بپردازد تا نه فقط رشد عددی، بلکه رشد پایدار اقتصادی را هم تجربه کند.
جمعبندی
باسلام نمونهای از این است که چگونه میشود یک استارتاپ با ریشه در تجربه واقعی زندگی مردم، بدون اینکه فقط شبیه دیگر فروشگاههای آنلاین باشد، بازار دیجیتال را بازتعریف کند.
از سفری به یک روستا تا بازاری بیمرز، باسلام تلاش کرده ارزش انسانی، اصالت و داستان کسبوکارهای خرد را در دل تجارت آنلاین جای دهد و در این مسیر، هم فرصتهای جدیدی برای فروشندگان خلق کرده و هم تجربه جدیدی برای خریداران ساخته است.
